جزوه اپیدمیلوژی

۱) 🌍 تعریف و اهداف اپیدمیولوژی: علم مطالعه توزیع و عوامل تعیین‌کننده بیماری‌ها در جوامع انسانی، به‌منظور پیشگیری و کنترل مشکلات سلامت (اپیدمیولوژی، ستون فقرات پزشکی جامعه‌نگر است).

۲) 📏 مقایسه و اندازه‌گیری وقوع بیماری: شامل میزان بروز (Incidence) = موارد جدید در بازه زمانی ÷ جمعیت در معرض خطر و میزان شیوع (Prevalence) = همه موارد (قدیم + جدید) در یک زمان ÷ کل جمعیت.

۳) 📊 شاخص‌های مرگ و میر: نرخ مرگ‌ومیر خام، مرگ‌ومیر اختصاصی (بر اساس سن، جنس و…)، نرخ مرگ کودکان (IMR)، مرگ مادران (MMR) و امید به زندگی به‌عنوان شاخص سلامت جمعیت.

۴) 🧩 مثلث اپیدمیولوژیک: تعامل سه عامل میزبان (سن، ایمنی، ژنتیک)، عامل بیماری‌زا (میکروب، سم، ماده) و محیط (آب، مسکن، اقتصاد) در وقوع بیماری؛ در بیماری‌های واگیر، عامل ناقل نیز مطرح است.

۵) 🔗 سیر طبیعی بیماری و سطوح پیشگیری: پیشگیری اولیه (قبل از بیماری: واکسیناسیون)، ثانویه (تشخیص زودهنگام و درمان سریع) و ثالثیه (محدودسازی معلولیت و توان‌بخشی).

۶) 🔬 انواع مطالعات اپیدمیولوژیک: توصیفی (Individual/جمعیتی)، تحلیلی مشاهده‌ای (کوهورت، مورد–شاهدموردی)، و کارآزمایی بالینی (تجربی، بالقوه، رندومایز).

۷) ⚖️ مطالعه کوهورت (Cohort): مقایسه افراد مواجهه‌یافته و غیرمواجهه از نظر ابتلا به بیماری در طول زمان؛ محاسبه خطر نسبی (RR) و مناسب برای عوامل مواجهه کم‌شیوع.

۸) ⚖️ مطالعه مورد–شاهد (Case-Control): مقایسه بیماران و افراد سالم از نظر سوابق مواجهه؛ محاسبه نسبت شانس (OR) و مناسب برای بیماری‌های نادر.

۹) 🎯 اعتبار آزمون‌های غربالگری: حساسیت = توانایی آزمون در یافتن واقعاً بیماران، ویژگی = توانایی در شناسایی سالم‌ها، PPV/NPV = ارزش اخباری مثبت و منفی.

۱۰) 🦠 اپیدمیولوژی عفونی و مراقبت: زنجیره عفونت، منابع عفونت، راه‌های انتقال، دوره کمون و اقدامات پیشگیرانه (واکسیناسیون، ایزولاسیون، قرنطینه، پروفیلاکسی).